مرتبهء اطمينان برايش حاصل مىشود و دل او به هيچ وجه از آن نمىلرزد و شجاعانه اقدام به امر مىكند . و همين‌طور است حال جميع حقايق دينيّه و مطالب برهانيهء يقينيّه كه مرتبهء ادراك عقلى در آنها غير از مرتبهء ايمان و اطمينان است . و تا طالب حق و جويندهء حقايق با رياضات علميه و عمليه و تقواى كامل عملى و قلبى خود را به اين مرتبه نرساند ، صاحب قلب نشده ؛ و اوّل مرتبهء قلب ، كه يكى از لطايف الهيّه است ، براى او حاصل نشده و به خلعت ايمان مخلّع نشده ؛ بلكه به مقتضاى حديث شريف : « الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِن » « 1 » و حديث شريف : « الصَّلاةُ قُرْبانُ كُلِّ تَقيّ » « 2 » . ممكن است گفت كه انسان تا به مرتبهء ايمان و تقوا نرسيده ، صلاة معراج و مقرّب او نيست ، و باز شروع به سلوك و سير الى اللَّه نكرده و مقيم در بيت نفس است . و طايفهء ديگر آنانند كه علاوه بر آن‌كه اين حقايق را به مرتبهء قلب رسانده و به مقام كمال اطمينان رسيدند ، با مجاهدات و رياضات به مرتبهء كشف و شهود رسيدند و حقايق را با چشم ملكوتى و بصيرت الهيّه به مشاهدهء حضوريه و حضور عينى دريابند . و از براى اين سالكان نيز مراتبى است كه تفصيل آن از حوصلهء اين اوراق خارج است . و اين طايفه ، از اهل شهود و كشف ، حضور قلبشان در عبادت ، عبارت از آن است كه جميع حقايقى را كه صورت عباداتْ كاشف آنهاست ، و اسرارى را كه اوضاع و اقوال عباداتْ مظاهر آنهاست ، بالعيان مشاهده كنند ؛ پس در وقت تكبيرات افتتاحيه ، كشف حجب سبعه بر آنها

--> ( 1 ) - « نماز معراج مؤمن است » . ( الاعتقادات ، علّامه مجلسى ، ص 39 ) ( 2 ) - « نماز وسيلهء نزديك شدن هر شخص پرهيزكار ( به خدا ) است . » ( الكافي ، ج 3 ، ص 265 ، « كتاب الصلاة » ، « باب فضل الصلاة » ، حديث 6 ؛ نهج البلاغة ، ص 494 ، حكمت 136 )